«Қазақстандық кітаптарды сату тиімсіз», – деп хабарлайды Қазақстан қаржылық порталы www.profinance.kz. Осы пікірді Мемлекеттік Кітап палатасының директоры Жанат Сейдуманов білдірген болатын. Оның сөзіне қарағанда, еліміздің кітап дүкендерінің 90-95% өнімі – ресейлік. Ал Кедендік ұжым пайда болса, қазақстандық кітаптар дүкен сөрелерінен мүлдем жоғалып кетуі мүмкін, деп болжамдайды сарапшы.

Маманның айтуынша, 2009 жылы қазақстандық кітаптардың шығарылу көлемі 2008 жылмен салыстырғанда 20% төмендеді. “2009 жылы 2008 жылдық кітап өнім көлемінің 78,4% шығарылды.

«Бойцовский клубтың» әкесі Чак Паланик - Американың танымал жазушысы, журналист. Радио мен баспасөзде жүріп, жай ғана жұмыстан көбірек жасаймын деген мақсатпен әлеуметтік қызметке араласады (емделмейтін аурулары бар науқастар мен мүсәпірлерге көмек).

Оның алғаш романы «Көрінбейтін құбыжықтар» («Invisible Monsters») баспада қабылданбағаннан кейін ашулы автор "Бойцовский клубты" жазып, оның экранизациялануынан соң әлемге танылады.

Орхан Памуктың «Қар» атты романы Турцияның өзінде 2002 жылы басылды, бірақ шет елде, әсіресе англосаксон әлемінде көбірек сатылды. Төменде есімде қалған эпизодтар мен алған әсерлерімнен үзінді.

Өлім мен сатқындық жоқ әлемнің бөлігі туралы жырлашы...

Жырлашы, біз осы жырдың сөзін бұрында жазғанбыз...

М. Полянеттің «Босфор» өлеңінен үзінді

Сыншылар Эльчин Сафарлиді «Памуктың жас аналогы» деп атайды, бірақ меніңше, бұл негізсіз. Мүмкін, екеуі де Түркия туралы жазып, Стамбулды суреттегендіктен де шығар, алайда, Памуктың Стамбулы бір бөлек, Сафарлидікі бір бөлек. Сафарлидің жан қаласы бақыт іздеуге, армандардың орындалуына арналған мекен, бірақ осыған әр адам жете бермейді. Стамбулға бақыт іздеп келгендер көп, тапқандар аз. Автордың айтуынша, бұл лоторея секілді.

«Босфордың тәтті тұзы» атты кітабы авторлық редакцияда 2007 жылы басылып шықты. Негізгі сюжеті жоқ шығармада адамдардың тағдырлары, сезімдері мен олардың Түркияға деген көзқарастары суреттеледі. Кітаптың бас кейіпкері астрологияға сеніп қана қоймай, әр кейіпкердің мінезін жұлдызымен салыстыруды ұмытпайды. Ер адамның осы қызығушылығы мені таң қалдырды, сонымен қатар, бұл суқұйғыш пен шаянның қаншалықты айырмашылығы барына мән бермейтін оқырмандарды шаршатып жібереді, әрі ислам дініне жат.

Автор түріктердің діліне де назар аударады, олардың қаншалықты Европаға жақын болғысы келетініне қарамастан, діндарлық пен ұлтшылдық оларға жат емес екенін айтып өтеді. Мұсылман отбасыларындағы демократияның шынайы еместігі жайында тағы айтады. Бас кейіпкер достарының арасында намаз оқитындар да, христиандар да, Аллаға сеніп, дінге сенбейтіндер де жеткілікті, мамандықтары да әр түрлі: мұғалім, суретші, журналист, биші, жезөкше, тағысын тағы.

Сыншылар Памукты постмодернизм ағымымен байланыстырып, «түріктің Умберто Экосы» деп атады. Бірден айта кетейін, өзім Памуктың әдебиетімен енді ғана танысу жолындамын, бірақ әзірге шығармалардың барлығын немесе көбісін оқып шығамын деген құлшыныс пайда болған жоқ. Барлығымыз пенде болғасын, көбінде жазушылардың атақ-лауазымына қараймыз. Ал Памук болса бірнеше әдеби сыйлықтардың иегері, оның ішінде Нобель сыйлығы да бар. Нобель комитетінің хабарламасында түрік жазушысына бұл сый «туған қаласының меланхолиялық жанын табу жолында мәдениеттердің қақтығысуы мен қабысуында жаңа символдарын айқындағаны» үшін берілді деп жазылған. Одан кейін қаншама дау-дамай мен Швед академиясына бағытталған сын айтылған, мысалы, қазақстандық әдеби сыншы Амангелді Кеңшілікұлы «Нобель сыйлығы кімге керек?» атты эсседе: «Егер де авторитарлық мемлекеттерде барлық мәселені бір адам шешсе, демократиялық елдерде бір мәселеге қатысты проблеманың түйінін лоббилер шешеді» - деп жазады. Алайда, түрік жазушысы әлемге танылды, ол жеңімпаз және осы атақты одан ешкім тарта алмайды.

Осы жазда Yvision мен басқа блогтарда Алисаның экранизациялануы жайында жазбалар жариялануда, өзім бұл ертегі жайында естісем, бала кезімдегі ақ-қара қорқынышты суреттері бар қызық кітабым есіме түседі. Сол кітаптың бір жағы «Алиса ғажайыптар әлемінде» болса, кітапты аударып қарасаң, «Алиса айнаның әр жақ әлемінде» деп аталатын. Ішінде не бір қисық-қисық жазылған тақпақтар да болған. Ол кезде мен Льюис Кэрроллдың кім екенін білген жоқ едім. Уақыт өте келе, Алиса жайында бүкіл әлем оқып жүргенін, ал кітаптың авторы талантты математик, әрі фантазер Латуидж Доджсон (Л. Кэрроллдың шын аты) екенін білдім.

Бұлардың қайсысына тоқтаймын, салған суретім қандай болып шығады, мен оны әлі білмеймін. Менің көзім жеткен бір нәрсе ғана бар: ол – талмай, тайынбай іздену.

Ш. Айтматовтың «Алғашқы ұстаз» шығармасынан үзінді

Бүгін Шыңғыс Айтматовтың дүниеден өткеніне бір жыл. Алайда, қырғыз классигінің әдеби туындылары мәңгі жасайды деп ойлаймын. Романтикалық реализмге толы «Жәмила», «Алғашқы ұстаз», «Ана-Жер Ана», «Ақ кеме», «Боранды бекет» шығармалары бойынша кеңес уақытында кино түсірілген еді. 2008 жылы біздің Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ «Қош бол, Гүлсары» шығармасын экранизациялаған болатын.

Айтматов көз тірісінде осы киноның бірнеше кадрларын ғана көруге үлгерді, бірақ режиссердің сол кездегі дайын материалының өзіне ризашылығын білдірген болатын. Авторлық кино повесьтті толық қайталамайды, кейбір эпизодтар жоқ болса да, картинада режиссер эмоцияларды емес, сезімдерді көрсеткісі келген. Осылайша кинода достық, құштарлық, іске деген адалдықты көре аламыз.